ชุมชนบ้านปง-ห้วยลาน…หมู่บ้านแห่งความพอเพียง

ข่าวและกิจกรรม

28 มิถุนายน 2560

2179

ชุมชนบ้านปง-ห้วยลาน…หมู่บ้านแห่งความพอเพียง

รู้ไหมว่า…แนวคิด “เศรษฐกิจพอเพียง” เป็นหัวใจสำคัญของการท่องเที่ยวชุมชน? หลักการสำคัญของการท่องเที่ยวชุมชน คือ การให้ทุกคนได้พึ่งตนเอง ลดความเสี่ยงจากปัจจัยภายนอก ใช้ทรัพยากรที่มีอยู่อย่างพอประมาณอย่างมีเหตุผล ทำให้คนอยากอยู่กับบ้านมากขึ้น ซึ่งในระยะเวลากว่าห้าปีที่ Local Alike ได้ลงพื้นที่ทำงานกับชุมชน ทำให้เรารู้จักผู้คนมากมายที่สร้างความหมายให้กับคำว่า “พอเพียง”

“ชุมชนบ้านปง-ห้วยลาน” เป็นหมู่บ้านเศรษฐกิจพอเพียงต้นแบบประจำปี 2555 ตั้งอยู่หมู่ที่ 8 ตำบลออนใต้ อำเภอสันกำแพง จังหวัดเชียงใหม่ เป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงนิเวศและวัฒนธรรม ที่มาของชื่อหมู่บ้านได้มาจากลักษณะของพื้นที่ที่เป็นโคลนเหลว ในภาษาถิ่นเรียกว่า “ปง” จึงตั้งชื่อหมู่บ้านนี้ว่า “บ้านปง” ต่อมาในปี พ.ศ. 2530 พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุยเดช เสด็จฯ ทรงเยี่ยมราษฎรในพื้นที่ จึงทรงมีพระราชกระแสรับสั่งให้ดำเนินการพัฒนาบริเวณพื้นที่บ้านปง โดยจัดตั้งสถานีประมง สถานีป่าไม้ขนาดย่อย และก่อสร้างอ่างเก็บน้ำห้วยลาน ภายใต้โครงการพัฒนาพื้นที่ห้วยลาน อันเนื่องมาจากพระราชดำริ ชื่อหมู่บ้านจึงถูกขนานนามกันใหม่ว่า “บ้านปง-ห้วยลาน” ซึ่งเป็นชื่อที่คนทั่วไปรู้จักกัน

“แต่ก่อนถ้าไปขอลูกเขยลูกสใภ้ที่อื่น แล้วบอกว่ามาจากบ้านปง ไม่มีใครเขายกให้หรอก” ประธานกลุ่มท่องเที่ยวชุมชนเล่าให้เราฟังถึงสภาพความเป็นอยู่เมื่อก่อน เพราะพื้นที่นี้มีแต่ความแห้งแล้ง ฤดูฝนไม่สามารถกักเก็บน้ำได้ ต้องทำไร่เลื่อนลอยกันบนภูเขา ปลูกพืชที่ไม่ใช้น้ำมาก เช่น อ้อย หรือข้าวโพด เป็นอาชีพหลัก ซึ่งทำรายได้น้อยและยังเป็นการทำลายสภาพผิวดินและป่าไม้ สมัยนั้นคนที่นี่บุกรุกพื้นที่ธรรมชาติเพื่อเลี้ยงปากท้องกันเป็นเรื่องปกติ

แต่หลังจากที่มีการสร้างอ่างเก็บน้ำห้วยลาน ตามพระราชดำริของในหลวงรัชกาลที่ 9 พร้อมกับสถานีประมงและสถานีป่าไม้ชื้น ความเป็นอยู่ของชาวปง-ห้วยลาน เรียกได้ว่ามีชีวิตพลิกจากหน้ามือเป็นหลังมือ เริ่มต้นจากพระอัจฉริยภาพในการจัดการพื้นที่ของพระองค์ที่ทรงดำริให้อพยพชาวบ้านลงมาอยู่ด้านล่าง ให้บนภูเขาเหลือแค่อ่างเก็บน้ำ สถานีป่าไม้ และสถานีประมง ทำให้ราษฎรมีน้ำส่งลงมาเพื่อใช้เพาะปลูกตลอดปี สภาพพื้นดินที่เคยเป็นโคลนตม กลับมาสมบูรณ์ ปลูกพืชผักอะไรก็งอกงาม มีปลาจากอ่างไว้บริโภคในครัวเรือนและยังเหลือเพื่อสร้างรายได้ เมื่อประกอบกับโครงการปลูกต้นไม้ซ่อมเสริมในป่า ทุกวันนี้ชุมชนบ้านปง-ห้วยลาน ไม่เพียงอยู่ดีกินดี แต่ยังมีธรรมชาติที่สวยงามอีกด้วย

“ในหลวงท่านบอกว่าต่อไปนี้ไม่ต้องไปหากินบนภูเขาแล้วนะ ต่อไปนี้ให้หากกินเอาจากข้างล่าง” แม่ๆ ในชุมชนบอกเราว่าตอนนั้นไม่เคยเชื่อว่าจะเป็นไปได้ มาถึงตอนนี้มองไปรอบตัวข้าวก็ปลูกเอง ปลาก็ได้จากอ่าง ผักก็เก็บตามริมรั้ว รถเร่ที่เข้ามาขายของไม่เคยได้เงินออกไปสักบาท กลายเป็นคนที่อยู่บ้านก็มีความสุขแถมยังสุขภาพแข็งแรงเพราะกินอาหารปราศจากสารพิษ มีจิตสำนึกในการอยู่ร่วมกันกับป่าอย่างยั่งยืนตามพระราชประสงค์

การท่องเที่ยวโดยชุมชนเป็นผลพลอยได้จากความสบายใจแบบพอเพียง โดยจัดตั้งกลุ่มท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์บ้านปง-ห้อยลานขึ้นเพื่อเผยแพร่พื้นที่ชุมชน อันเนื่องมาจากพระราชดำริให้นักท่องเที่ยวได้เข้ามาเรียนรู้ถึงต้นแบบที่ได้พัฒนามานานกว่า 30 ปี ผ่านความเป็นอยู่เรียบง่ายสไตส์คนพื้นถิ่นล้านนา อาทิ เรียนรู้จักสานจากหวาย ซึ่งได้รับการสนับสนุนจากสถานีป่าไม้ ให้คนในชุมชนได้ทำเป็นรายได้ เยี่ยมสถานีประมงชมวิธีการเพาะพันธุ์ปลานิล ชมความสวยงามของอ่างเก็บน้ำห้วยลานตามพระราชดำริ เดินเล่นในหมู่บ้านเก็บผักริมรั้ว ทำลูกประคบสมุนไพรลองเหยียบกี่ทอผ้างานภูมิปัญญาชาวบ้าน ทานอาหารอร่อยๆ นั่งล้อมวงคุยกับพี่ป้าน้าอา เรื่องความประทับใจและแรงบันดาลใจการใช้ชีวิตจากในหลวงรัชกาลที่ 9

ชุมชนบ้านปง-ห้วยลาน ห่างจากตัวเมืองเชียงใหม่ประมาณ 40 นาที มีบริการบ้านพักแบบโฮมสเตย์ สามารถเช่าจักรยานปั่นตามเส้นทางธรรมชาติ มีเส้นทางเดินป่า ขึ้นภูเขา ไปนมัสการพระธาตุ มีแหล่งเตาเผาโบราณ และมีไกด์นำเที่ยวมืออาชีพจากชุมชน นอกจากนี้ยังใกล้กับแหล่งท่องเที่ยวที่มีชื่อเสียง เช่น ศูนย์หัตถกรรมร่มบ่อสร้าง น้ำพุร้อนสันกำแพง และหมู่บ้านแม่กำปอง

มาเที่ยวที่ชุมชนบ้านปง-ห้วยลาน นอกจากจะได้สืบสารงานพระราชดำริแล้ว ยังได้มาค้นหากุญแจของคำว่า “พอเพียง” กุญแจของความสุขให้กับชีวิตที่คิดไม่ถึงว่าจะอยู่ใกล้ตัวเรานิดเดียว…