โครงการของ BEDO

22 มิถุนายน 2561

362

โครงการเพื่อสนับสนุนการดำเนินงาน ด้านธนาคารความหลากหลายทางชีวภาพระดับชุมชน หรือ Community BioBank




 

 หลักเกณฑ์ แนวทาง การพิจารณาโครงการเพื่อสนับสนุนการดำเนินงาน

ด้านธนาคารความหลากหลายทางชีวภาพระดับชุมชน หรือ Community BioBank

..............................................................................................................

 

1. หลักการ เหตุผล   

           ประเทศไทยมีทรัพยากรชีวภาพที่มีความหลากหลายสูงในลำดับต้นๆ ของโลก ซึ่งถือได้ว่าเป็นทุนทางธรรมชาติ (Natural Capital) ที่สำคัญ และมีภูมิปัญญาท้องถิ่นที่มีเอกลักษณ์ ทำให้เกิดการพัฒนาและนำทรัพยากรมาใช้ประโยชน์เชิงเศรษฐกิจอย่างต่อเนื่อง สอดคล้องกับเศรษฐกิจยุคใหม่ของโลกและประเทศไทย ซึ่งมีแนวโน้มที่จะพัฒนาไปสู่เศรษฐกิจชีวภาพ (BioEconomy) ความสำคัญที่เป็นฐานรากของการนำไปสู่ระบบการพัฒนาคือชุมชนและทรัพยากรท้องถิ่น หากสามารถสร้างความร่วมมือและสร้างกระบวนการให้ชุมชนเป็นคนดูแลทรัพย์สินที่มีชีวิตและให้เกิดการใช้ประโยชน์อย่างยั่งยืน

            นอกจากนี้ กรอบกฎหมายระหว่างประเทศที่เกี่ยวข้องกับทรัพยากรชีวภาพ เช่น อนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยความหลากหลายทางชีวภาพ (Convention on Biological Diversity: CBD) เป็นกฎหมายระหว่างประเทศที่ให้การรับรองเรื่องสิทธิชุมชน โดยที่มีวัตถุประสงค์สำคัญอยู่ 3 ประการ คือ 1) เพื่ออนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพ 2) เพื่อใช้ประโยชน์ความหลากหลายทางชีวภาพอย่างยั่งยืน และ 3) เพื่อแบ่งปันผลประโยชน์ที่ได้จากการใช้ทรัพยากรพันธุกรรมอย่างเท่าเทียมและยุติธรรม และกรอบการเจรจา WIPO IGC (Intergovernmental Committee on Intellectual Property and Genetic Resources, Traditional Knowledge and Folklore) ซึ่งเป็นการเจรจาร่างข้อบทเพื่อตั้งเป้าหมายที่จะพัฒนาไปสู่การสร้างกลไกทางกฎหมายระหว่างประเทศ เพื่อปกป้องคุ้มครองทรัพยากรพันธุกรรม ภูมิปัญญาท้องถิ่น และการแสดงออกทางวัฒนธรรมแบบดั้งเดิม และภายใต้ CBD มีพิธีสารนาโงยาว่าด้วยการเข้าถึงทรัพยากรพันธุกรรมและการแบ่งปันผลประโยชน์ที่ได้จากการใช้ทรัพยากรพันธุกรรมอย่างยุติธรรมและเท่าเทียม (Nagoya Protocol on Access to Genetic Resources and the Fair and Equitable Sharing of Benefits Arising from their Utilization) ซึ่งเป็นตราสารที่ออกมารองรับ CBD ให้มีผลในทางปฏิบัติในส่วนที่เกี่ยวกับการเข้าถึงและแบ่งปันผลประโยชน์จากการใช้ทรัพยากรชีวภาพ ซึ่งประเทศที่มีพันธกรณีต้องดำเนินการในประเด็นต่างๆ เช่น พัฒนายุทธศาสตร์ระดับชาติเพื่อการอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพและการใช้ประโยชน์อย่างยั่งยืน ใช้วิธีการที่เหมาะสมเพื่อการแบ่งปันอย่างเป็นธรรมและเท่าเทียมกันระหว่างเจ้าของทรัพยากรกับผู้ใช้ประโยชน์จากทรัพยากร ยอมรับและสนับสนุนวิธีการและความรู้ดั้งเดิมของชนพื้นเมืองและชุมชนพื้นเมืองในส่วนที่เกี่ยวข้องกับการอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพและการใช้ประโยชน์อย่างยั่งยืน และต้องให้โอกาสแก่กลุ่มคนดังกล่าวในการมีส่วนร่วมในผลประโยชน์เชิงเศรษฐกิจและการค้า ซึ่งเกิดจากการใช้วิธีการและความรู้ดั้งเดิมนั้นด้วย

จากความสำคัญและภารกิจของ สพภ. ในการส่งเสริมและสนับสนุนให้ชุมชนมีความสามารถในการใช้ประโยชน์จากความหลากหลายทางชีวภาพและภูมิปัญญาท้องถิ่นได้มากขึ้นและเป็นไปอย่างยั่งยืน และเป็นไปตามข้อบังคับคณะกรรมการบริหารสำนักงานพัฒนาเศรษฐกิจจากฐานชีวภาพว่าด้วยหลักเกณฑ์การสนับสนุนทางการเงินให้องค์กรของชุมชน พ.ศ. 2552 จึงเป็นความจำเป็นเร่งด่วนที่จะต้องมีการดำเนินงานในด้านการรวบรวมและรักษาทรัพยากรชีวภาพท้องถิ่นต่างๆ โดยการสร้างเครือข่ายความร่วมมือกับหน่วยงานและชุมชน สนับสนุนให้มีการศึกษาพัฒนาระบบการเก็บและอนุรักษ์พันธุกรรมทางชีวภาพให้มีประสิทธิภาพ และส่งเสริมการดำเนินการสำรวจข้อมูลพันธุกรรมจากแหล่งต่างๆ อย่างต่อเนื่อง

          การสนับสนุนให้องค์กรของชุมชนสามารถพัฒนาและสร้างกระบวนการในการสำรวจ รวบรวม และจัดเก็บข้อมูลทรัพยากรชีวภาพและภูมิปัญญาให้กับชุมชนในท้องถิ่น ส่งเสริมให้ชุมชนดูแลรักษาและใช้ประโยชน์ทรัพยากรชีวภาพและภูมิปัญญาได้อย่างยั่งยืน จะเป็นกลไกหนึ่งในการขับเคลื่อนให้เกิดการอนุรักษ์และใช้ประโยชน์ทรัพยากรพันธุกรรมของประเทศไทยสู่การขับเคลื่อนเศรษฐกิจชีวภาพ ซึ่งจะเป็นเศรษฐกิจกระแสใหม่ที่มีความสำคัญต่อการสร้างรายได้ ลดความเหลื่อมล้ำของสังคม ผ่านแนวคิดของการจัดทำธนาคารความหลากหลายทางชีวภาพระดับชุมชน (Community BioBank) โดยชุมชนได้มีส่วนร่วมในการดำเนินการเพื่อชุมชนและเกิดประโยชน์ต่อชุมชนอย่างยั่งยืน

 

2. นิยาม

            ธนาคารความหลากหลายชีวภาพระดับชุมชน (Community BioBank) หมายถึง แหล่งเก็บรักษาทรัพยากรชีวภาพและภูมิปัญญาของชุมชน ที่มีการดูแลรักษาและบริหารจัดการโดยชุมชนมีส่วนร่วม มีการดูแลรักษาให้คงมีชีวิตเพื่อการขยายพันธุ์ และเป็นแหล่งที่สามารถพัฒนาวิจัยความหลากหลายของทรัพยากรชีวภาพ เกิดเป็นศูนย์กลางการเรียนรู้ชุมชน นำไปสู่การปกป้อง คุ้มครองและเกิดการใช้ประโยชน์อย่างยั่งยืน

           องค์กรของชุมชน หมายถึง กลุ่มบุคคลที่มีภูมิลำเนาในเขตการปกครองตำบลเดียวกัน โดยจัดตั้งเป็นองค์กรที่มีกฎหมายใดกฎหมายหนึ่งรองรับ

           องค์กรปกครองท้องถิ่น หมายถึง องค์การบริหารส่วนจังหวัด เทศบาล องค์การบริหารส่วนตําบล ทำหน้าที่ให้การสนับสนุนการดำเนินงานหรือพื้นที่เพื่อการเก็บรักษาทรัพยากรชีวภาพในชุมชน

           สถาบันการศึกษา หน่วยงานทางวิชาการ หมายถึง มหาวิทยาลัย วิทยาลัย ที่ทำหน้าที่สนับสนุน ช่วยเหลือ ให้บริการความรู้ทางวิชาการต่อองค์กรของชุมชนที่เกี่ยวข้องกับทรัพยากรชีวภาพและภูมิปัญญาท้องถิ่น และดำเนินการจัดเก็บ สำรวจ บันทึกและตรวจสอบความถูกต้องของข้อมูลความหลากหลายทรัพยากรชีวภาพ ตลอดจนการปลูกรักษาเพื่อการขยายพันธุ์และพัฒนาต่อยอดสู่การใช้ประโยชน์เพื่อชุมชน

           สถานที่เก็บรักษาทรัพยากรชีวภาพ หมายถึง พื้นที่สาธารณะหรือพื้นที่เอกชนที่มีหนังสืออนุญาตและยินยอมการใช้ประโยชน์พื้นที่อย่างชัดเจนและตรงตามวัตถุประสงค์

           คณะกรรมการ หมายถึง คณะกรรมการพิจารณาโครงการเพื่อสนับสนุนการดำเนินงานธนาคารความหลากหลายทางชีวภาพระดับชุมชน

 

3. วัตถุประสงค์

           3.1 เพื่อสนับสนุนการสำรวจ รวบรวม และบันทึกข้อมูลชนิดพันธุ์ทรัพยากรชีวภาพที่มีในท้องถิ่น เพื่อพัฒนาสู่ระบบฐานข้อมูลทรัพยากรชีวภาพของประเทศไทย       

3.2 เพื่อถ่ายทอดภูมิปัญญาด้านการเก็บและจำแนกสายพันธุ์ทรัพยากรชีวภาพที่มีในท้องถิ่นจากผู้รู้และปราชญ์สู่ชุมชนและเยาวชนในพื้นที่

3.3 เพื่อสร้างเครือข่ายความร่วมมือ สร้างการรับรู้ในการดูแลรักษาทรัพยากรชีวภาพในท้องถิ่นอย่างมีส่วนร่วม และการถ่ายทอดองค์ความรู้เพื่อนำไปสู่การดำเนินงานที่มีความยั่งยืนยิ่งขึ้น

3.4 เพื่อสนับสนุนการดูแลรักษาสายพันธุ์ทรัพยากรชีวภาพให้คงมีชีวิตไว้และสามารถขยายพันธุ์ต่อไปได้

3.5 เพื่อส่งเสริมให้มีการจัดทำแผนพัฒนาการใช้ประโยชน์ความหลากหลายทางชีวภาพ

 

4. การยื่นข้อเสนอโครงการ

           คณะกรรมการฯ จะพิจารณาให้การสนับสนุนโดยยึดถือข้อกำหนดที่ระบุไว้ในข้อบังคับคณะกรรมการบริหารสำนักงานพัฒนาเศรษฐกิจจากฐานชีวภาพ (องค์การมหาชน) ว่าด้วยหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขการสนับสนุนทางการเงินให้องค์กรของชุมชน พ.ศ. 2552 และระเบียบสำนักงานฯ ว่าด้วยหลักเกณฑ์ วิธีการสนับสนุนทางการเงินให้องค์กรของชุมชน พ.ศ. 2552 โดยข้อ 10.1 ผู้อำนวยการแต่งตั้งคณะกรรมการเพื่อพิจารณาโครงการของชุมชนและจำนวนเงินที่ขอรับการสนับสนุน แล้วเสนอผู้อำนวยการสำนักงานพัฒนาเศรษฐกิจจากฐานชีวภาพ พิจารณาอนุมัติ

เพื่อความชัดเจนในการพิจารณาโครงการตามข้อ 6 ของระเบียบสำนักงานพัฒนาเศรษฐกิจจากฐานชีวภาพ (องค์การมหาชน) ว่าด้วยหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขการสนับสนุนทางการเงินให้องค์กรของชุมชน พ.ศ. 2552 จึงกำหนดรายละเอียดเพิ่มเติมในการพิจารณาโครงการของชุมชนที่ขอรับการสนับสนุนจาก สพภ. ดังนี้

           4.1 คุณสมบัติผู้ขอยื่นข้อเสนอโครงการเพื่อขอรับการสนับสนุน ต้องเป็นองค์กรของชุมชน สมาคม ที่ สพภ. ให้การส่งเสริมและสนับสนุนในการพัฒนาเศรษฐกิจจากฐานชีวภาพ เพื่อนำทรัพยากรชีวภาพที่มีในท้องถิ่นตลอดจนองค์ความรู้และภูมิปัญญามาใช้ให้เกิดประโยชน์ทางเศรษฐกิจ เช่น การพัฒนาผลิตภัณฑ์ชุมชนที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม และการพัฒนาแหล่งท่องเที่ยวเชิงนิเวศ และหมายรวมถึงชุมชนที่ได้รับการส่งเสริมให้เกิดความเข้มแข็งในด้านองค์ความรู้ การใช้ทรัพยากรในพื้นที่ชุมชนให้เกิดประโยชน์สูงสุด และการดูแลรักษาภูมิปัญญาท้องถิ่นให้ยั่งยืนสืบทอดไปสู่รุ่นลูกรุ่นหลาน หรือเป็นชุมชนที่อยู่ในแผนที่จะมีการสนับสนุนส่งเสริมตามนโยบายหรือแผนยุทธศาสตร์ของสำนักงาน

      4.2 การดำเนินงานโครงการจะต้องประกอบด้วยความร่วมมือระหว่างองค์กรของชุมชน องค์กรปกครองท้องถิ่น และสถาบันการศึกษาหรือหน่วยงานทางวิชาการ และมีความพร้อมของพื้นที่เก็บรักษาทรัพยากรชีวภาพในระดับชุมชน

4.3 รายละเอียดข้อเสนอโครงการจะต้องมีวัตถุประสงค์ในการส่งเสริมให้ชุมชนมีส่วนร่วมในการเก็บรักษาและปกป้องทรัพยากรชีวภาพในท้องถิ่นที่ควบคู่ไปกับการใช้ประโยชน์เพื่อการพัฒนาเศรษฐกิจในระดับชุมชนได้อย่างยั่งยืน โดยการยื่นข้อเสนอจะต้องประกอบด้วยกิจกรรมอย่างน้อย 2 กิจกรรม ภายใต้กิจกรรมดังต่อไปนี้

1) การสำรวจ รวบรวม และบันทึกข้อมูลชนิดพันธุ์ทรัพยากรชีวภาพที่มีในท้องถิ่น จัดทำระบบฐานข้อมูลทรัพยากรชีวภาพระดับชุมชน

2) การถ่ายทอดภูมิปัญญาด้านการเก็บและจำแนกสายพันธุ์ทรัพยากรชีวภาพที่มีในท้องถิ่นจากผู้รู้และปราชญ์สู่ชุมชนและเยาวชนในพื้นที่

3) การสร้างเครือข่ายความร่วมมือในการดูแลรักษาทรัพยากรชีวภาพในท้องถิ่นอย่างมีส่วนร่วม และการถ่ายทอดองค์ความรู้เพื่อนำไปสู่การดำเนินงานที่มีความยั่งยืนยิ่งขึ้น

4) การจัดทำแผนในการอนุรักษ์และบริหารจัดการให้เกิดการดูแลรักษาสายพันธุ์ทรัพยากรชีวภาพให้คงมีชีวิตไว้และสามารถขยายพันธุ์ต่อไปได้         

4.4  ในการยื่นข้อเสนอโครงการ ให้ผู้นำองค์กรของชุมชนหรือผู้แทนที่ได้รับมอบอำนาจเป็นผู้ยื่นข้อเสนอโครงการมายังสำนักงานพัฒนาเศรษฐกิจจากฐานชีวภาพ (องค์การมหาชน)

 

5. การพิจารณาข้อเสนอโครงการ

           5.1 ให้ฝ่ายเลขานุการของคณะกรรมการพิจารณาโครงการเพื่อสนับสนุนการดำเนินงานด้านธนาคารความหลากหลายทางชีวภาพระดับชุมชนสรุปรายละเอียด ผลผลิต ผลลัพธ์ของข้อเสนอโครงการเสนอต่อคณะกรรมการฯ เพื่อพิจารณา

           5.2 วิธีการและรายละเอียดที่ สพภ. จะให้การสนับสนุนงบประมาณสำหรับการดำเนินงานตามโครงการขององค์กรของชุมชน ทุกกิจกรรมรวมกันจะต้องมีวงเงินไม่เกิน 300,000 บาท (สามแสนบาทถ้วน)  ดังนี้

 

กิจกรรมที่เสนอขอรับการสนับสนุน

วงเงิน (บาท)

1. การขอรับการสนับสนุนการสำรวจ รวบรวม และบันทึกข้อมูลชนิดพันธุ์ทรัพยากรชีวภาพที่มีในท้องถิ่น และจัดทำระบบฐานข้อมูลระดับชุมชน

ไม่เกิน 200,000 บาท/ชุมชน

2. การขอรับการสนับสนุน การถ่ายทอดภูมิปัญญาด้านการเก็บและจำแนกสายพันธุ์ทรัพยากรชีวภาพที่มีในท้องถิ่นจากผู้รู้และปราชญ์สู่ชุมชนและเยาวชนในพื้นที่

ไม่เกิน 100,000 บาท/ชุมชน

3.  การขอรับการสนับสนุนกิจกรรมการสร้างเครือข่ายความร่วมมือในการดูแลรักษาทรัพยากรชีวภาพในท้องถิ่นอย่างมีส่วนร่วม

ไม่เกิน 50,000 บาท/ชุมชน

4. การขอรับการสนับสนุนเพื่อจัดทำเอกสารแผ่นพับ โปสเตอร์ หรือสื่อสิ่งพิมพ์อื่นๆ เพื่อเผยแพร่องค์ความรู้ ข้อมูล ภูมิปัญญาของชุมชน

ไม่เกิน 50,000 บาท/ชุมชน

5. การขอรับการสนับสนุนเพื่อการดูแลรักษาสายพันธุ์ทรัพยากรชีวภาพให้คงมีชีวิตไว้และสามารถขยายพันธุ์ต่อไปได้

หมายเหตุ สถานที่เก็บรักษาทรัพยากรชีวภาพ ต้องมีหนังสือยินยอมให้ใช้สถานที่ไม่น้อยกว่า 5 ปี

ไม่เกิน 100,000 บาท/ชุมชน

               

  6.  การติดตามและประเมินผลการดำเนินงาน

 ให้มีการติดตามและประเมินผลการดำเนินงานของโครงการทุก 6 เดือน